Κικέρωνας, Ρωμαίος φιλόσοφος: «Είναι ανθρώπινο να κάνεις λάθη· είναι τρελό να επιμένεις στο λάθος»

Ο Μάρκος Τύλιος Κικέρων, ρήτορας και φιλόσοφος της Αρχαίας Ρώμης, άφησε στις «Φιλιππικές» του μια σκέψη που εξακολουθεί να ισχύει: το λάθος είναι μια κατάσταση που είναι εγγενής στη φύση μας.

Το αρχικό λάθος δεν αποτελεί κηλίδα στις ικανότητές σου, αλλά το λογικό αποτέλεσμα της δράσης με βάση περιορισμένες πληροφορίες. Ο Κικέρωνας δεν καταδικάζει την ίδια την πράξη του λάθους· καταδικάζει την απόφαση να επιμείνεις σε μια πορεία, όταν υπάρχουν ήδη σαφή σημάδια ότι δεν αποδίδει.

Η διαφορά μεταξύ του να είσαι σταθερός και του να είσαι πεισματάρης

Υπάρχει μια συνηθισμένη σύγχυση μεταξύ της επιμονής και της πείσματος. Η επιμονή είναι μια αρετή που συνεπάγεται τη συνέχιση της προσπάθειας προς έναν αξιόλογο στόχο, προσαρμόζοντας τις στρατηγικές αν τα αποτελέσματα δεν είναι τα αναμενόμενα. Αντίθετα, η πείσμα είναι η μηχανική επανάληψη μιας αποτυχημένης ενέργειας από φόβο μήπως η διόρθωση εκληφθεί ως αδυναμία.

Συχνά επιμένεις σε λανθασμένες αποφάσεις επειδή έχεις ήδη αφιερώσει χρόνο, χρήματα, ενέργεια ή προσπάθεια. Νιώθεις ότι αν κάνεις πίσω, όλη αυτή η προσπάθεια θα πάει χαμένη.

Ο Κικέρωνας υπενθυμίζει ότι το να παραδέχεται κανείς ένα λάθος αποτελεί ένδειξη αυτοέλεγχου και δέσμευσης απέναντι στην πραγματικότητα.

Τι σημαίνει η «τρέλα» σε αυτό το πλαίσιο;

Κατά τη μετάφραση της φράσης του Κικέρωνα, η χρήση της λέξης «τρελοί» μπορεί να οδηγήσει σε παρεξηγήσεις. Στο πλαίσιο της κλασικής φιλοσοφίας, ο όρος αναφέρεται στη stultitia, μια μορφή ανοησίας ή έλλειψης κρίσης που στερεί από το άτομο την ικανότητά του να συλλογίζεται με σαφήνεια.

Για τους κλασικούς, η λογική συνδέονταν με την πρακτική σοφία. Ένα άτομο με καλή κρίση είναι αυτό που διατηρεί τη σκέψη του ευέλικτη και δεκτική στην πραγματικότητα. Επομένως, η εμμονή στο λάθος θεωρούνταν εθελοντική παραίτηση από τη λογική. Όποιος επιμένει να ακολουθεί μια ιδέα που διαψεύδεται από τα γεγονότα, ενεργεί εκτός της λογικής σκέψης για να προστατεύσει μια προηγούμενη θέση.

Καθημερινά λάθη: όταν η επιμονή δεν βοηθά

Στην καθημερινή ζωή, αυτή η αρχή γίνεται εμφανής όταν επιμένεις σε μια συζήτηση απλώς και μόνο για να αποδείξεις ότι έχεις δίκιο, ακόμα και αν γνωρίζεις ότι τα επιχειρήματά σου στερούνται βάσης. Επίσης, εκδηλώνεται σε καταστάσεις όπως:

• Να επιμένεις σε προγράμματα άσκησης ή δίαιτες που σου προκαλούν πόνο ή δυσφορία.
• Να συνεχίζεις μια δραστηριότητα που δεν προσφέρει πλέον αξία μόνο και μόνο επειδή έτσι είχε προγραμματιστεί.
• Να επιμένεις σε συναντήσεις που δεν σου προσφέρουν πλέον ευεξία, απλώς και μόνο από συνήθεια.
• Να διατηρείς υπηρεσίες που δεν χρησιμοποιείς, επειδή δεν έχεις τη διάθεση να κάνεις τη διαδικασία ακύρωσης.

Αυτές οι περιπτώσεις αποκαλύπτουν πώς ορισμένες καταστάσεις σε ωθούν να αγνοήσεις τις πληροφορίες που έρχονται σε αντίθεση με τις προηγούμενες αποφάσεις σου. Ο Κικέρωνας μας καλεί να αναλύσουμε αυτές τις συμπεριφορές και να κατανοήσουμε ότι κάθε στιγμή αποτελεί μια ευκαιρία να αλλάξουμε γνώμη.

Εν πάση περιπτώσει, η ρήση του Κικέρωνα αναφέρεται στη διαχείριση της προσωπικής κρίσης, όχι σε προβλήματα που ξεφεύγουν από τον έλεγχο της θέλησης. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείς αυτή την ιδέα για να αξιολογήσεις καταχρηστικές σχέσεις, καταστάσεις χρέους, προβλήματα υγείας ή άλλα γεγονότα που σου προκαλούν απογοήτευση.

Τρεις ερωτήσεις για να αξιολογήσεις την πορεία σου

Για να ενσωματώσεις αυτή τη σοφία στη διαδικασία λήψης αποφάσεών σου, μπορείς να χρησιμοποιήσεις τρεις πρακτικές ερωτήσεις που λειτουργούν ως φίλτρο όταν υποψιάζεσαι ότι επιμένεις σε ένα λάθος.

• «Λειτουργεί ακόμα αυτό;»: εξέτασε αν η δραστηριότητα ή η απόφαση σε φέρνει πιο κοντά στον τρέχοντα στόχο σου ή αν απλώς τη διατηρείς από συνήθεια.
• Ποια μικρή αλλαγή μπορώ να δοκιμάσω;: δεν χρειάζεται ριζική αλλαγή· εντόπισε μια μικρή προσαρμογή στη στρατηγική σου για να δεις αν θα υπάρξει διαφορετική αντίδραση από το περιβάλλον σου.
• Τι θα έκανα διαφορετικά αν ξεκινούσα σήμερα;: φαντάσου ότι πρέπει να ξεκινήσεις αυτό το έργο σήμερα κιόλας με τις πληροφορίες που διαθέτεις τώρα. Θα επέλεγες τον ίδιο δρόμο;

Το να διορθώνεις την πορεία σου δεν είναι σημάδι παραίτησης. Είναι μια πράξη ταπεινότητας που σε απελευθερώνει από το βάρος των ξεπερασμένων αποφάσεων. Όλοι μπορούμε να κάνουμε λάθη όταν αποφασίζουμε, μιλάμε, σχεδιάζουμε ή ενεργούμε. Το σημαντικό δεν είναι να χτίσουμε μια ζωή χωρίς λάθη, αλλά να έχουμε τη διαύγεια να τα παρατηρούμε όταν εμφανίζονται και να κάνουμε μια προσαρμογή πριν γίνουν συνήθεια.