Η ελευθερία της έκφρασης: Ποια είναι η σημασία της;

Η ελευθερία της έκφρασης είναι ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα που καθιστά δυνατή την ύπαρξη δημοκρατικών κοινωνιών. Σε τι συνίσταται; Τι εγγυάται; Μάθετε το σε αυτό το άρθρο!
Η ελευθερία της έκφρασης: Ποια είναι η σημασία της;

Τελευταία ενημέρωση: 24 Μάρτιος, 2022

Η ελευθερία της έκφρασης και της σκέψης είναι αδιαμφισβήτητα ανθρώπινα δικαιώματα. Επιτρέπουν σε ένα άτομο ή μια ομάδα να διατηρεί και να διατυπώνει απόψεις και ιδέες χωρίς το φόβο αντιποίνων, λογοκρισίας ή κυρώσεων.

Στην πραγματικότητα, θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξη και τη διατήρηση δημοκρατικών κοινωνιών. Ως εκ τούτου, κάθε παραβίασή της αποτελεί επίθεση σε αυτό το κυβερνητικό ιδεώδες.

Στο σημερινό άρθρο θα δούμε σε τι συνίσταται η ελευθερία της έκφρασης, τη σημασία της και τους περιορισμούς της. Συνεχίστε να διαβάζετε για να μάθετε περισσότερα!

Ελευθερία της έκφρασης: Ένα βασικό ανθρώπινο δικαίωμα

Η ελευθερία της έκφρασης περιλαμβάνεται στο άρθρο 19 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο αναφέρει ότι:

“Καθένας έχει το δικαίωμα στην ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης. Ο καθένας έχεις την ελευθερία να έχει άποψη χωρίς παρεμπόδιση και να αναζητά, να λαμβάνει και να μεταδίδει πληροφορίες και ιδέες με κάθε μέσο, ανεξαρτήτως συνόρων.”

Αναγνωρίζεται παγκοσμίως ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να εκφράζονται ελεύθερα. Έχουν, επίσης, το δικαίωμα να αναζητούν, να λαμβάνουν και να μεταδίδουν πληροφορίες κάθε είδους.

Έτσι, η εκ των προτέρων λογοκρισία, η παρέμβαση ή η άμεση ή έμμεση πίεση σε οποιαδήποτε μορφή έκφρασης, γνώμης ή πληροφορίας που διαδίδεται μέσω των μέσων ενημέρωσης θα πρέπει να απαγορεύεται από το νόμο σε κάθε κοινωνία.

Δυστυχώς, αυτή η εγγύηση δεν υπάρχει σε όλες τις κοινωνίες στον κόσμο. Σήμερα, εξακολουθούν να υπάρχουν αυταρχικά καθεστώτα που λογοκρίνουν κάθε πληροφορία που δεν συνάδει με τα ιδανικά τους. Τιμωρούν ακόμη και άδικα τους συγγραφείς τέτοιων εκδηλώσεων.

Η ελευθερία της έκφρασης: Ποια είναι η σημασία της;

Η σημασία της ελευθερίας της έκφρασης

Στο δοκίμιό του “On Liberty” (1859), ο φιλόσοφος John Stuart Mill δήλωσε ότι για να επιτευχθεί πραγματική κοινωνική πρόοδος και ευτυχία, κάθε άτομο, ομάδα ατόμων και λαός δεν πρέπει να παρεμβαίνει στη σκέψη, την έκφραση ή τη δράση του άλλου.

Υπό αυτή την έννοια, συμφωνούμε σίγουρα με τον Stuart Mill, καθώς η ελευθερία της έκφρασης και της σκέψης εγγυάται τα ακόλουθα κοινωνικά οφέλη.

Η ύπαρξη της δημοκρατίας

Η δημοκρατία είναι ένα σύστημα διακυβέρνησης στο οποίο οι πολίτες έχουν την κυριαρχία επί των υποθέσεων του κράτους. Οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να εκφράζονται ελεύθερα σε δημόσιες και ιδιωτικές υποθέσεις, με οποιοδήποτε μέσο επικοινωνίας και χωρίς διακρίσεις.

Προς αυτή την κατεύθυνση, ο φιλόσοφος Alexander Meiklejohn -ένας από τους πιο αξιόλογους υπερασπιστές της σχέσης μεταξύ της ελευθερίας της έκφρασης και της δημοκρατίας- έχει υποστηρίξει ότι για να λειτουργήσει ένα δημοκρατικό σύστημα είναι απαραίτητο ένα ενημερωμένο εκλογικό σώμα.

Ωστόσο, για να συμβεί αυτό, δεν πρέπει να υπάρχουν περιορισμοί στην ελεύθερη ροή πληροφοριών και ιδεών. Σύμφωνα με τον Meiklejohn, η δημοκρατία δεν θα είναι πιστή στο βασικό της ιδεώδες, εάν οι κυβερνώντες χειραγωγούν το εκλογικό σώμα αποκρύπτοντας πληροφορίες.

Μια κοινωνία με αληθινή πληροφόρηση

Σύμφωνα με τα παραπάνω, η ελευθερία της έκφρασης είναι ο καλύτερος τρόπος για να εξασφαλιστεί η πρόσβαση σε αληθινή πληροφόρηση για το σύνολο του πληθυσμού. Η λογοκρισία υποτιθέμενων ψευδών απόψεων και ιδεών κατά τη διακριτική ευχέρεια ενός λογοκριτή περιορίζει τη δυνατότητα διαμόρφωσης κρίσεων που ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.

Με άλλα λόγια, η λογοκρισία συμβάλλει στη δημιουργία προκατειλημμένων απόψεων, γεγονός που αυξάνει τον κοινωνικό διχασμό και την ικανότητα χειραγώγησης από τους κυβερνώντες.

Η προώθηση αποτελεσματικών πολιτικών από τις κυβερνήσεις

Το δικαίωμα αυτό συνεπάγεται επίσης την πρόσβαση σε πληροφορίες που κατέχουν οι δημόσιοι φορείς. Αυτό επιτρέπει σε όλους τους πολίτες να ενημερώνονται για τα επίσημα έγγραφα και τα στατιστικά στοιχεία των κρατικών φορέων, προκειμένου να λογοδοτούν για τις πράξεις τους.

Έτσι, η πρόσβαση σε δημόσιες πληροφορίες περιλαμβάνει το δικαίωμα να ζητούν πληροφορίες από κρατικούς φορείς. Αυτό επιτρέπει στους πολίτες να έχουν πρόσβαση σε δεδομένα απαραίτητα για την καταπολέμηση της διαφθοράς και την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ακαδημαϊκή ελευθερία

Ακαδημαϊκή ελευθερία είναι το δικαίωμα κάθε μέλους της εκπαιδευτικής κοινότητας (φοιτητές, καθηγητές, ερευνητές κ.λπ.) να αναζητά, να αναπτύσσει και να μεταδίδει ελεύθερα τη γνώση μέσω της έρευνας, της μελέτης, της συζήτησης και της απόδειξης.

Ομοίως, συνεπάγεται την απαγόρευση της κατήχησης μέσω ενός συγκεκριμένου μοντέλου σκέψης, θρησκείας ή πεποιθήσεων. Όλα αυτά μαζί, αναμφίβολα, αποτελούν μέρος της ελευθερίας της έκφρασης.

Όρια της ελευθερίας της έκφρασης

Τώρα, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η ελευθερία της έκφρασης δεν είναι απόλυτη, άρα έχει τα όριά της. Οι περιορισμοί αυτοί αφορούν τη δυσφήμιση, τη συκοφαντία, την αισχροκέρδεια, την παραβίαση των πνευματικών δικαιωμάτων και άλλες καταστάσεις που έρχονται σε σύγκρουση με άλλα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα.

Τούτου λεχθέντος, είμαστε ελεύθεροι να εκφραζόμαστε εφόσον δεν βλάπτουμε ή τραυματίζουμε άλλους. Ωστόσο, οι ερμηνείες της “βλάβης” και της “προσβολής” είναι σχετικές με την κουλτούρα και την πολιτική κάθε κοινωνίας.

Για παράδειγμα, στη Ρωσία θεωρείται αδίκημα η μετάδοση οποιουδήποτε θέματος που σχετίζεται με το κίνημα ΛΟΑΤΚΙ. Ως εκ τούτου, το έθνος περιορίζει κάθε τέτοια έκφραση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Η ελευθερία της έκφρασης: Ποια είναι η σημασία της;

Η ελευθερία του ενός τελειώνει εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου

Η ελευθερία της έκφρασης είναι απαραίτητο ανθρώπινο δικαίωμα για την πρόοδο δίκαιων και δημοκρατικών κοινωνιών. Ωστόσο, πρέπει να έχουμε επίγνωση των ορίων που συνεπάγεται. Άλλωστε, άλλο πράγμα είναι να έχουμε το δικαίωμα να εκφράζουμε τις ιδέες και τις απόψεις μας χωρίς να διατρέχουμε τον κίνδυνο λογοκρισίας και άλλο να διαδίδουμε πληροφορίες που βλάπτουν άλλους.

Μπορεί να σας ενδιαφέρει ...
Τι είναι η Ελληνιστική Φιλοσοφία και τι αντιπροσωπεύει;
Με Υγεία
Διαβάστε το Με Υγεία
Τι είναι η Ελληνιστική Φιλοσοφία και τι αντιπροσωπεύει;

Η ελληνιστική φιλοσοφία είναι ένα ρεύμα σκέψης που έλαβε χώρα στην αρχαία Ελλάδα μεταξύ 323 π.Χ. και 148 π.Χ. Μάθετε περισσότερα στο άρθρο εδώ



  • Climent  J. Opinión pública y libertad de expresión. Revista Boliviana de Derecho [Internet] 2017; [consultado 28 feb 2022]; (23): 240-260. Disponible en: https://www.redalyc.org/articulo.oa?id=427551159009
  • Vega Hugo. El derecho a la libertad de expresión: ¿una limitante al poder estatal? (a propósito del diálogo intersubjetivo en una sociedad democrática). RDUCN [Internet] 2012 [consultado 28 feb 2022]; 19(2): 355-369. Disponible en: https://scielo.conicyt.cl/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0718-97532012000200012&lng=es&nrm=iso