Γκουαρανά: Χρήσεις, ιδιότητες και αντενδείξεις

Το γκουαρανά είναι ένα τρόφιμο, πλούσιο σε αντιοξειδωτικά, με ενδιαφέροντα οφέλη για την υγεία. Ποιες είναι οι κύριες χρήσεις του; Ανακαλύψτε τις!
Γκουαρανά: Χρήσεις, ιδιότητες και αντενδείξεις

Τελευταία ενημέρωση: 02 Αύγουστος, 2022

Το γκουαρανά, του οποίου η επιστημονική ονομασία είναι Paullinia cupana, είναι ένα αναρριχώμενο φυτό που αναπτύσσεται στον Αμαζόνιο. Για αιώνες, οι φυλές της περιοχής αυτής χρησιμοποιούσαν τους καρπούς και άλλα μέρη του φυτού για διάφορους θεραπευτικούς σκοπούς. Ειδικότερα, εκτιμάται για την άφθονη προσφορά διεγερτικών ουσιών, όπως η καφεΐνη, η θεοφυλλίνη και η θεοβρωμίνη.

Μάλιστα, όπως αναφέρεται αναλυτικά σε δημοσίευση στο Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, πρόκειται για ένα συστατικό που χρησιμοποιείται συχνά στην παρασκευή ενεργειακών και αθλητικών ποτών λόγω της ικανότητάς του να ενισχύει τις λειτουργίες του νευρικού συστήματος, της καρδιάς και των μυών. Θέλετε να μάθετε περισσότερα γι’ αυτό;

Οι χρήσεις και οι ιδιότητες του γκουαρανά

Το γκουαρανά (Paullinia cupana) είναι ένα φυτό με μακρύ, εύκαμπτο μίσχο, του οποίου ο καρπός μοιάζει με πυρήνα καρυδιού. Στην περιοχή του Αμαζονίου, οι ιθαγενείς το χρησιμοποιούν για να παρασκευάσουν ένα τονωτικό ρόφημα με χαρακτηριστικά παρόμοια με το τσάι ή τον καφέ. Για να είμαστε πιο ακριβείς, οι σπόροι του παρέχουν έως και 6% καφεΐνη.

Σύμφωνα με πληροφορίες που μοιράζονται στο Journal of Ethnopharmacology, το 70% της παραγωγής γκουαρανά προορίζεται σήμερα για τη βιομηχανία ενεργειακών ποτών και αναψυκτικών. Το υπόλοιπο 30% κονιορτοποιείται για κατανάλωση μέσω καψουλών ή αραιώνεται.

Προστίθεται ακόμη και σε καλλυντικά προϊόντα. Ποιες είναι λοιπόν οι ιδιότητές του;

Το γκουαρανά βοηθά στη μείωση της κόπωσης

Μία από τις πιο σημαντικές ιδιότητες του γκουαρανά προέρχεται από την περιεκτικότητά του σε καφεΐνη. Όπως αναφέρεται σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Food Research International, οι σπόροι αυτού του συστατικού παρέχουν 4 έως 6 φορές περισσότερη καφεΐνη από τον καφέ.

Επομένως, είναι μια καλή επιλογή για την αύξηση των επιπέδων ενέργειας και τη μείωση της κόπωσης. Σε μια μελέτη στο περιοδικό Appetite, μια ομάδα ατόμων που έλαβαν ένα συμπλήρωμα βιταμινών με γκουαρανά ανέφεραν ότι αισθάνονταν λιγότερη κόπωση μετά από αρκετές δοκιμές.

Γκουαρανά: Χρήσεις, ιδιότητες και αντενδείξεις

Μπορεί να υποστηρίξει την απώλεια βάρους

Τα συμπληρώματα γκουαρανά δεν κάνουν θαύματα ως προς την απώλεια βάρους.

Ωστόσο, η κατανάλωσή του ως μέρος μιας υγιεινής, ισορροπημένης διατροφής επιφέρει κάποια οφέλη. Συγκεκριμένα, μελέτες στον δοκιμαστικό σωλήνα δείχνουν ότι το φρούτο αυτό βοηθά στην καταστολή γονιδίων που βοηθούν στην παραγωγή λιποκυττάρων.

Επιπλέον, η άφθονη περιεκτικότητά του σε καφεΐνη επιταχύνει τον μεταβολισμό, γεγονός που μεταφράζεται σε αυξημένη ικανότητα του οργανισμού να καίει θερμίδες σε κατάσταση ηρεμίας. Αν και απαιτούνται περισσότερες μελέτες σε ανθρώπους, τα ευρήματα θεωρούνται πολλά υποσχόμενα.

Το γκουαρανά υποστηρίζει την υγεία του πεπτικού συστήματος

Οι ενώσεις του γκουαρανά έχουν αξιοποιηθεί στη φυσική ιατρική ως σύμμαχοι για την υγεία του στομάχου. Για να είμαστε πιο ακριβείς, θεωρείται φάρμακο για την καταπράυνση της διάρροιας. Λόγω της περιεκτικότητάς του σε τανίνη, δρα ως στυπτικό και περιορίζει την ποσότητα του υγρού που εκκρίνεται στο έντερο.

Εν τω μεταξύ, η περιεκτικότητά του σε καφεΐνη συμβάλλει στη διέγερση του εντερικού περισταλτισμού, ο οποίος ενεργοποιεί τις συσπάσεις των εντέρων και του παχέος εντέρου για την ανακούφιση από τη δυσκοιλιότητα.

Βοηθά στη φροντίδα της οπτικής υγείας

Η άφθονη περιεκτικότητα του γκουαρανά σε αντιοξειδωτικά είναι ευεργετική για την οπτική υγεία. Σύμφωνα με δημοσίευση στο περιοδικό Diseases, οι ουσίες αυτές βοηθούν στην επιβράδυνση των επιπτώσεων του οξειδωτικού στρες, γεγονός που μειώνει τον κίνδυνο καταρράκτη, γλαυκώματος και ηλικιακού εκφυλισμού της ωχράς κηλίδας.

Σε έρευνα που αποκαλύφθηκε από το Journal of Functional Foods, οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν γκουαρανά σε τακτική βάση είχαν καλύτερη αυτοαναφερόμενη όραση σε σύγκριση με εκείνους που δεν κατανάλωναν.

Επιπλέον, παρατηρήθηκε ότι αυτή η τροφή βοήθησε στη μείωση της βλάβης του DNA και του θανάτου των κυττάρων των ματιών σε σύγκριση με ένα εικονικό φάρμακο. Ωστόσο, χρειάζονται ακόμη περισσότερες μελέτες σε ανθρώπους.

Προστατεύει την καρδιαγγειακή υγεία

Η καφεΐνη και οι κατεχίνες που περιέχονται στο γκουαρανά έχουν θετική επίδραση στην καρδιαγγειακή υγεία. Σύμφωνα με μελέτη στο International Journal for Vitamin and Nutrition Research, οι ενώσεις αυτές έχουν ιδιότητες κατά της συσσώρευσης των αιμοπεταλίων και επομένως μειώνουν τον κίνδυνο θρόμβωσης και καρδιακών παθήσεων.

Με τη σειρά του, όπως αναφέρεται στο Lipids in Health and Disease, το γκουαρανά συμβάλλει στη μείωση της οξείδωσης της “κακής” χοληστερόλης (LDL) έως και 27%.

Έχει αναλγητική δράση

Το γκουαρανά έχει χρησιμοποιηθεί ως βοηθητικό για την ανακούφιση διαφόρων τύπων πόνου. Οι αναλγητικές του ιδιότητες προέρχονται από την περιεκτικότητά του σε καφεΐνη, ένα διεγερτικό που μπλοκάρει τους υποδοχείς αδενοσίνης (υπεύθυνοι για την αίσθηση του πόνου).

Μια ανασκόπηση στη βιβλιοθήκη Cochrane αναφέρει λεπτομερώς ότι η καφεΐνη βελτιώνει σημαντικά τα αποτελέσματα των αναλγητικών. Για το λόγο αυτό, βρίσκεται συνήθως στη φόρμουλα αρκετών φαρμάκων για το σκοπό αυτό.

Το γκουαρανά συμβάλλει στην περιποίηση του δέρματος

Στη βιομηχανία καλλυντικών, το γκουαρανά χρησιμοποιείται συχνά για τη βελτίωση της φόρμουλας των κρεμών, των λοσιόν, των σαπουνιών και των προϊόντων αντιγήρανσης. Ο λόγος; Η καφεΐνη, τα αντιοξειδωτικά και οι αντιμικροβιακές του ιδιότητες βοηθούν στην περιποίηση του δέρματος.

Μια ανασκόπηση που αναφέρθηκε στο Skin Pharmacology and Physiology σχολιάζει ότι η καφεΐνη διεγείρει την αποικοδόμηση των λιπών και επομένως ευνοεί τη μείωση της κυτταρίτιδας. Επιπλέον, συμβάλλει στην προστασία του δέρματος από την υπεριώδη ακτινοβολία (UV) και επιβραδύνει τη διαδικασία γήρανσης.

Μια άλλη μελέτη αναφέρει λεπτομερώς ότι το γκουαρανά μειώνει σημαντικά τις βλάβες του δέρματος που σχετίζονται με την ηλικία χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά του σε αντιοξειδωτικά.

Έχει αντιμικροβιακές ιδιότητες

Οι αντιμικροβιακές ιδιότητες του γκουαρανά εξηγούνται σε μεγάλο βαθμό από την περιεκτικότητά του σε ταννίνες, κατεχίνες και καφεΐνη. Μια μελέτη στο περιοδικό Molecules περιγράφει λεπτομερώς ότι τα εκχυλίσματα αυτού του συστατικού βοηθούν στην καταπολέμηση μικροοργανισμών όπως ο Streptococcus mutans, ο οποίος υπάρχει στην οδοντική πλάκα.

Προηγούμενες μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι δρα επίσης κατά άλλων βακτηρίων, όπως η Escherichia coli, η οποία σχετίζεται με επεισόδια διάρροιας και πεπτικές ασθένειες.

Έχει αντικαρκινικές ιδιότητες

Έρευνες έχουν αξιολογήσει το αντικαρκινικό δυναμικό της γκουαράνα. Έτσι, έχει παρατηρηθεί ότι μπορεί να προστατεύσει από βλάβες στο DNA και να αναστείλει την ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων. Ωστόσο, οι μελέτες αυτές έχουν γίνει σε δοκιμαστικούς σωλήνες και μελέτες σε ζώα, οπότε απαιτούνται ακόμη δοκιμές σε ανθρώπους.

Γκουαρανά: Χρήσεις, ιδιότητες και αντενδείξεις

Οι κίνδυνοι και οι αντενδείξεις του γκουαρανά

Σε γενικές γραμμές, το γκουαρανά έχει καλό προφίλ ασφάλειας. Μελέτες δείχνουν ότι έχει χαμηλή τοξικότητα όταν χρησιμοποιείται σε χαμηλές ή μέτριες δόσεις.

Ωστόσο, όταν καταναλώνεται σε υπερβολικές ποσότητες συνδέεται με τις ακόλουθες παρενέργειες:

  • Άγχος
  • Αϋπνία
  • Σπασμοί
  • Νευρικότητα
  • Κοιλιακός πόνος
  • Πονοκέφαλοι
  • Μεταβολή του καρδιακού ρυθμού

Στα παραπάνω, πρέπει να θυμόμαστε ότι η καφεΐνη μπορεί να δημιουργήσει εξάρτηση. Επιπλέον, αντενδείκνυται για τις έγκυες γυναίκες, λόγω του κινδύνου αποβολής ή εμβρυϊκών ανωμαλιών.

Άλλες αντενδείξεις είναι οι ακόλουθες:

  • Ιστορικό αλλεργίας στην καφεΐνη
  • Παιδιά κάτω των 12 ετών
  • Άτομα με γαστροδωδεκαδακτυλικό έλκος
  • Ασθενείς υπό θεραπεία με αντικαταθλιπτικά

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι το γκουαρανά δεν αντικαθιστά την υγιεινή διατροφή ή τις ιατρικές θεραπείες. Πριν από τη λήψη τέτοιων συμπληρωμάτων, είναι καλύτερο να συμβουλευτείτε έναν γιατρό ή ειδικό.

Τι να θυμάστε για το γκουαρανά

Το γκουαρανά εκτιμάται για την ενεργοποιητική του δύναμη και την άφθονη περιεκτικότητά του σε αντιοξειδωτικά. Αυτή τη στιγμή, είναι ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο συστατικό στην παραγωγή αθλητικών ή ενεργειακών ποτών. Επιπλέον, χρησιμοποιείται επίσης στα καλλυντικά και στη φυσική ιατρική.

Λόγω της περιεκτικότητάς του σε διεγερτικά, ιδίως σε καφεΐνη, η κατανάλωσή του  συνδέεται με βελτιωμένη παραγωγικότητα, καλύτερη διάθεση και χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών. Ακόμα κι έτσι, η κατανάλωσή του θα πρέπει να είναι μέτρια και κατά προτίμηση να γίνεται υπό επαγγελματική παρακολούθηση.

Μπορεί να σας ενδιαφέρει ...
Πράσινο τσάι για αδυνάτισμα: τρεις τρόποι να το φτιάξετε
Με Υγεία
Διαβάστε το Με Υγεία
Πράσινο τσάι για αδυνάτισμα: τρεις τρόποι να το φτιάξετε

Υπάρχουν αρκετοί τρόποι να φτιάξετε πράσινο τσάι για αδυνάτισμα,το οποίο σας βοηθάει να δώσετε "ώθηση" στον μεταβολισμό σας και να λεπτύνετε τη μέσ...



  • Smith N, Atroch AL. Guaraná’s Journey from Regional Tonic to Aphrodisiac and Global Energy Drink. Evid Based Complement Alternat Med. 2010 Sep;7(3):279-82. doi: 10.1093/ecam/nem162. Epub 2007 Dec 5. PMID: 18955289; PMCID: PMC2887323.
  • Schimpl, F. C., da Silva, J. F., Gonçalves, J. F. de C., & Mazzafera, P. (2013). Guarana: Revisiting a highly caffeinated plant from the Amazon. In Journal of Ethnopharmacology (Vol. 150, Issue 1, pp. 14–31). Elsevier BV. https://doi.org/10.1016/j.jep.2013.08.023
  • da Silva, G. S., Canuto, K. M., Ribeiro, P. R. V., de Brito, E. S., Nascimento, M. M., Zocolo, G. J., Coutinho, J. P., & de Jesus, R. M. (2017). Chemical profiling of guarana seeds ( Paullinia cupana ) from different geographical origins using UPLC-QTOF-MS combined with chemometrics. In Food Research International (Vol. 102, pp. 700–709). Elsevier BV. https://doi.org/10.1016/j.foodres.2017.09.055
  • Kennedy DO, Haskell CF, Robertson B, Reay J, Brewster-Maund C, Luedemann J, Maggini S, Ruf M, Zangara A, Scholey AB. Improved cognitive performance and mental fatigue following a multi-vitamin and mineral supplement with added guaraná (Paullinia cupana). Appetite. 2008 Mar-May;50(2-3):506-13. doi: 10.1016/j.appet.2007.10.007. Epub 2007 Oct 30. PMID: 18077056.
  • Lima NDS, Numata EP, Mesquita LMS, Dias PH, Vilegas W, Gambero A, Ribeiro ML. Modulatory Effects of Guarana (Paullinia cupana) on Adipogenesis. Nutrients. 2017 Jun 20;9(6):635. doi: 10.3390/nu9060635. PMID: 28632199; PMCID: PMC5490614.
  • Dulloo AG, Geissler CA, Horton T, Collins A, Miller DS. Normal caffeine consumption: influence on thermogenesis and daily energy expenditure in lean and postobese human volunteers. Am J Clin Nutr. 1989 Jan;49(1):44-50. doi: 10.1093/ajcn/49.1.44. PMID: 2912010.
  • de Jesus NZ, de Souza Falcão H, Gomes IF, de Almeida Leite TJ, de Morais Lima GR, Barbosa-Filho JM, Tavares JF, da Silva MS, de Athayde-Filho PF, Batista LM. Tannins, peptic ulcers and related mechanisms. Int J Mol Sci. 2012;13(3):3203-28. doi: 10.3390/ijms13033203. Epub 2012 Mar 8. PMID: 22489149; PMCID: PMC3317710.
  • Lohsiriwat S, Kongmuang P, Leelakusolvong S. Effects of caffeine on anorectal manometric findings. Dis Colon Rectum. 2008 Jun;51(6):928-31. doi: 10.1007/s10350-008-9271-y. Epub 2008 Mar 19. PMID: 18350336.
  • Braakhuis A, Raman R, Vaghefi E. The Association between Dietary Intake of Antioxidants and Ocular Disease. Diseases. 2017 Jan 30;5(1):3. doi: 10.3390/diseases5010003. PMID: 28933356; PMCID: PMC5456332.
  • Bonadiman, B. da S. R., Cadoná, F. C., Assmann, C. E., Weis, G. C. C., de Oliveira Alves, A., Duarte, M. F., Chaves, C. M., do Carmo Chaves, C., dos Santos Motta, K. M., Ribeiro, E. E., Bagatini, M. D., & da Cruz, I. B. M. (2017). Guarana (Paullinia cupana): Cytoprotective effects on age-related eye dysfunction. In Journal of Functional Foods (Vol. 36, pp. 375–386). Elsevier BV. https://doi.org/10.1016/j.jff.2017.07.027
  • Subbiah MT, Yunker R. Studies on the nature of anti-platelet aggregatory factors in the seeds of the Amazonian Herb Guarana (Paullinia cupana). Int J Vitam Nutr Res. 2008 Mar;78(2):96-101. doi: 10.1024/0300-9831.78.2.96. PMID: 18791978.
  • Portella, R.d.L., Barcelos, R.P., da Rosa, E.J.F. et al. Guaraná (Paullinia cupana Kunth) effects on LDL oxidation in elderly people: an in vitro and in vivo study. Lipids Health Dis 12,12 (2013). https://doi.org/10.1186/1476-511X-12-12
  • Derry CJ, Derry S, Moore RA. Caffeine as an analgesic adjuvant for acute pain in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2012 Mar 14;(3):CD009281. doi: 10.1002/14651858.CD009281.pub2. PMID: 22419343.
  • Herman A, Herman AP. Caffeine’s mechanisms of action and its cosmetic use. Skin Pharmacol Physiol. 2013;26(1):8-14. doi: 10.1159/000343174. Epub 2012 Oct 11. PMID: 23075568.
  • Peixoto H, Roxo M, Röhrig T, Richling E, Wang X, Wink M. Anti-Aging and Antioxidant Potential of Paullinia cupana var. sorbilis: Findings in Caenorhabditis elegans Indicate a New Utilization for Roasted Seeds of Guarana. Medicines (Basel). 2017 Aug 15;4(3):61. doi: 10.3390/medicines4030061. PMID: 28930275; PMCID: PMC5622396.
  • Yamaguti-Sasaki E, Ito LA, Canteli VC, Ushirobira TM, Ueda-Nakamura T, Dias Filho BP, Nakamura CV, de Mello JC. Antioxidant capacity and in vitro prevention of dental plaque formation by extracts and condensed tannins of Paullinia cupana. Molecules. 2007 Aug 20;12(8):1950-63. doi: 10.3390/12081950. PMID: 17960098; PMCID: PMC6149164.
  • da Fonseca CA, Leal J, Costa SS, Leitão AC. Genotoxic and mutagenic effects of guarana (Paullinia cupana) in prokaryotic organisms. Mutat Res. 1994 May;321(3):165-73. doi: 10.1016/0165-1218(94)90041-8. PMID: 7513067.
  • Fukumasu H, Latorre AO, Zaidan-Dagli ML. Paullinia cupana Mart. var. sorbilis, guarana, increases survival of Ehrlich ascites carcinoma (EAC) bearing mice by decreasing cyclin-D1 expression and inducing a G0/G1 cell cycle arrest in EAC cells. Phytother Res. 2011 Jan;25(1):11-6. doi: 10.1002/ptr.3216. PMID: 20564499.
  • Fukumasu H, Avanzo JL, Heidor R, Silva TC, Atroch A, Moreno FS, Dagli ML. Protective effects of guarana (Paullinia cupana Mart. var. Sorbilis) against DEN-induced DNA damage on mouse liver. Food Chem Toxicol. 2006 Jun;44(6):862-7. doi: 10.1016/j.fct.2005.11.010. Epub 2006 Jan 9. PMID: 16406177.
  • Fukumasu H, Avanzo JL, Nagamine MK, Barbuto JA, Rao KV, Dagli ML. Paullinia cupana Mart var. sorbilis, guaraná, reduces cell proliferation and increases apoptosis of B16/F10 melanoma lung metastases in mice. Braz J Med Biol Res. 2008 Apr;41(4):305-10. doi: 10.1590/s0100-879×2008000400008. PMID: 18392453.
  • Espinola EB, Dias RF, Mattei R, Carlini EA. Pharmacological activity of Guarana (Paullinia cupana Mart.) in laboratory animals. J Ethnopharmacol. 1997 Feb;55(3):223-9. doi: 10.1016/s0378-8741(96)01506-1. PMID: 9080343.
  • Nehlig A. Are we dependent upon coffee and caffeine? A review on human and animal data. Neurosci Biobehav Rev. 1999 Mar;23(4):563-76. doi: 10.1016/s0149-7634(98)00050-5. PMID: 10073894.