Πάουλο Κοέλο: «Μόνο ένα πράγμα κάνει ένα όνειρο αδύνατο: ο φόβος της αποτυχίας»

Υπάρχουν σχέδια που παραμένουν για χρόνια σε ένα αόριστο, φανταστικό μέλλον. Θέλουμε να αλλάξουμε δουλειά, να αρχίσουμε να σπουδάζουμε κάτι καινούργιο, να ξεκινήσουμε μια επιχείρηση ή να παρουσιάσουμε αυτό που έχουμε δημιουργήσει, αλλά πάντα φαίνεται να υπάρχει ένας καλός λόγος για να περιμένουμε λίγο ακόμα. Μερικοί λόγοι είναι απολύτως πραγματικοί· άλλοι κρύβουν ένα πολύ πιο δυσάρεστο ερώτημα: τι θα συμβεί αν το προσπαθήσω και αποτύχω;

Ο Πάουλο Κοέλο εξετάζει αυτόν τον φόβο στο βιβλίο «Ο Αλχημιστής», όταν ο μάγος υπενθυμίζει στον Σαντιάγο ότι ο φόβος της αποτυχίας μπορεί να μετατρέψει ένα όνειρο σε κάτι ανέφικτο. Η φράση αυτή μας καλεί να παρατηρήσουμε έναν φόβο στον οποίο μπορούμε να επέμβουμε: τον φόβο που μας οδηγεί να τα παρατήσουμε πριν καν ξεκινήσουμε.

Ο φόβος μπορεί να μας εμποδίσει πριν ακόμα μάθουμε τι θα είχε συμβεί

Η αποτυχία σημαίνει ότι εκθέτουμε τον εαυτό μας σε ένα αποτέλεσμα που δεν ελέγχουμε. Μπορεί να αφιερώσουμε μήνες σε ένα έργο που δεν αποδίδει, να υποβάλουμε αίτηση για μια θέση εργασίας και να λάβουμε αρνητική απάντηση, να παρουσιάσουμε ένα έργο που δεν προκαλεί το αναμενόμενο ενδιαφέρον ή να ξεκινήσουμε σπουδές και να διαπιστώσουμε ότι είναι πιο δύσκολες από ό,τι είχαμε προβλέψει.

Μπροστά σε αυτή την αβεβαιότητα, η αναβολή μπορεί να φαίνεται πιο ασφαλής. Όσο δεν υποβάλλουμε εκείνη την αίτηση, δεν ξεκινάμε το έργο ή δεν παρουσιάζουμε τη δουλειά μας, δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε μια πιθανή απόρριψη.

Το πρόβλημα προκύπτει όταν η αποφυγή της αποτυχίας σημαίνει ταυτόχρονα και την αποφυγή κάθε πιθανότητας προόδου. Το όνειρο δεν γίνεται αδύνατο επειδή αποτύχαμε, αλλά επειδή δεν καταφέραμε ποτέ να διαπιστώσουμε τι θα μπορούσε να συμβεί.

Ρωτήστε τον εαυτό σας τι ακριβώς φοβάστε ότι θα συμβεί

Το να πείτε «φοβάμαι ότι θα αποτύχω» μπορεί να είναι υπερβολικά αφηρημένο. Μια πιο χρήσιμη ερώτηση είναι: τι φοβάμαι ότι θα συμβεί αν αυτό πάει στραβά;

Ίσως σας ανησυχεί το ενδεχόμενο να χάσετε χρήματα, να εκτεθείτε, να απογοητεύσετε κάποιον, να διαπιστώσετε ότι δεν διαθέτετε ακόμα τις απαραίτητες δεξιότητες ή να χρειαστεί να ξεκινήσετε από την αρχή. Κάθε απάντηση θέτει ένα διαφορετικό πρόβλημα και, ως εκ τούτου, απαιτεί μια διαφορετική στρατηγική.

Εάν υπάρχει σημαντικός οικονομικός κίνδυνος, για παράδειγμα, η απάντηση δεν είναι απλώς να «τολμήσετε», αλλά να υπολογίσετε πόσο μπορείτε να αντέξετε. Αν φοβάστε ότι δεν είστε αρκετά προετοιμασμένοι για να αλλάξετε δουλειά, ίσως μπορείτε πρώτα να βελτιώσετε κάποια δεξιότητα ή να αρχίσετε να στέλνετε μερικές αιτήσεις χωρίς να εγκαταλείψετε αμέσως την τρέχουσα εργασία σας.

Το να ονομάζουμε τον φόβο μας επιτρέπει να διακρίνουμε μεταξύ ενός κινδύνου που απαιτεί προγραμματισμό και ενός κινδύνου που φανταζόμαστε πολύ μεγαλύτερο από ό,τι είναι στην πραγματικότητα.

Δεν είναι όλες οι αιτίες για αναμονή δικαιολογίες

«Δεν είναι η κατάλληλη στιγμή», «δεν έχω αρκετά χρήματα» ή «δεν μπορώ τώρα» μπορεί να είναι τρόποι για να αποφύγουμε μια απόφαση που μας φοβίζει, αλλά μπορεί επίσης να περιγράφουν πραγματικές περιστάσεις.

Γι’ αυτό, αντί να απορρίπτουμε αυτόματα αυτούς τους λόγους, αξίζει να τους εξετάσουμε. Τι θα έπρεπε να αλλάξει για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε; Χρειάζεται να αποταμιεύσετε ένα συγκεκριμένο ποσό, να έχετε περισσότερο χρόνο, να μάθετε κάτι ή να αναδιοργανώσετε άλλες υποχρεώσεις;

Η διαφορά έγκειται στο αν αναγνωρίζουμε ένα εμπόδιο ή αν το χρησιμοποιούμε ατέλειωτα για να μην πλησιάσουμε ποτέ αυτό που θέλουμε. Ορισμένα εμπόδια απαιτούν υπομονή· άλλα μπορούν να ξεπεραστούν κάνοντας ένα μικρότερο βήμα.

Φροντίστε το πρώτο βήμα να είναι αρκετά μικρό

Δεν χρειάζεται να λύσετε όλα τα ζητήματα του έργου για να αποδείξετε ότι προχωράτε. Κάποιος που θέλει να αλλάξει δουλειά μπορεί να ξεκινήσει ενημερώνοντας ένα μέρος του βιογραφικού του. Όποιος επιθυμεί να σπουδάσει μπορεί να ερευνήσει τρία προγράμματα σπουδών. Κάποιος που θέλει να γράψει μπορεί να αφιερώσει λίγα λεπτά στη σύνταξη της πρώτης σελίδας.

Η κατάτμηση μιας σημαντικής απόφασης σε μικρά βήματα μειώνει το διακύβευμα σε κάθε προσπάθεια. Επιτρέπει επίσης τη συλλογή πληροφοριών πριν αφιερώσουμε υπερβολικό χρόνο, χρήματα ή ενέργεια.

Ο στόχος δεν είναι να διασφαλίσουμε ότι τίποτα δεν θα πάει στραβά. Είναι να καταστήσουμε δυνατή την έναρξη, χωρίς να απαιτούμε από τον εαυτό μας να έχουμε ήδη λύσει όλα όσα θα συμβούν στη συνέχεια.

Μια άσκηση για να μετατρέψετε τον φόβο σε ένα επόμενο βήμα

Γράψτε αυτό που θέλετε να κάνετε και, από κάτω, απαντήστε σε τρεις ερωτήσεις:

1. Τι ακριβώς θέλω να προσπαθήσω να κάνω; Διατυπώστε τον στόχο με όσο το δυνατόν πιο συγκεκριμένο τρόπο.
2. Ποιο είναι το χειρότερο ρεαλιστικό σενάριο αν δεν πετύχει; Αποφύγετε γενικές απαντήσεις όπως «θα ήταν καταστροφή». Περιγράψτε ποιες συνέπειες θα είχε πραγματικά και ποιες θα μπορούσατε να αντιμετωπίσετε ή να διορθώσετε.
3. Τι μπορώ να κάνω σε 15 λεπτά για να πλησιάσω τον στόχο; Μπορεί να είναι η αναζήτηση πληροφοριών, η σύνταξη ενός email, η ανασκόπηση μιας προκήρυξης, το άνοιγμα ενός εγγράφου ή ο υπολογισμός ενός προϋπολογισμού.

Δεκαπέντε λεπτά μάλλον δεν θα κάνουν ένα όνειρο πραγματικότητα, αλλά μπορούν να γεφυρώσουν το χάσμα ανάμεσα στη σκέψη της δράσης και στην ίδια τη δράση.

Η αποτυχία δεν κάνει κανέναν αποτυχημένο. Μια προσπάθεια μπορεί να δείξει ότι πρέπει να αλλάξουμε στρατηγική, να μάθουμε κάτι, να περιμένουμε καλύτερες συνθήκες ή ακόμα και να επανεξετάσουμε αυτό που θέλαμε. Δεν θα πραγματοποιηθούν όλα τα όνειρα και δεν εξαρτώνται όλα αποκλειστικά από τη θέλησή μας. Η σκέψη του Κοέλο γίνεται πιο χρήσιμη αν δεν την κατανοήσουμε ως υπόσχεση επιτυχίας, αλλά ως πρόσκληση να μην αφήσουμε τον φόβο να αποφασίσει το αποτέλεσμα πριν καν το προσπαθήσουμε.