Ουανγκάρι Μαατάι: γιατί το να φυτεύεις ένα δέντρο δεν αρκεί

Υπάρχει ουσιαστική απόσταση ανάμεσα στην πρόθεση και στην υλοποίησή της μέχρι να αποδώσει κάποιο αποτέλεσμα. Πολλοί άνθρωποι ξεκινούν έργα, συνήθειες ή αλλαγές με σαφήνεια και ενθουσιασμό, και τα εγκαταλείπουν πριν προλάβουν να εδραιωθούν. Η αίσθηση είναι γνωστή: αυτό που ξεκίνησε καλά σταματά σε κάποιο σημείο ανάμεσα στην αρχή και το αποτέλεσμα.

Η Ουανγκάρι Μαατάι, κάτοχος του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης και ιδρύτρια του Κινήματος «Πράσινη Ζώνη» στην Κένυα, το περιέγραφε με μια πολύ συγκεκριμένη εικόνα: να σκάβεις, να φυτεύεις, να ποτίζεις και να κρατάς το δέντρο ζωντανό.

Δεν πρόκειται για τέσσερα ξεχωριστά βήματα. Είναι οι φάσεις μιας και της ίδιας διαδικασίας, και καμία από αυτές δεν έχει αξία αν δεν ακολουθήσει η επόμενη.

Το πρώτο βήμα έχει σημασία, αλλά δεν αρκεί

Η αρχή έχει αξία. Χωρίς την τρύπα, το δέντρο δεν μπορεί να φυτευτεί. Χωρίς το δέντρο, δεν υπάρχει τίποτα για πότισμα. Η Μαατάι δεν αρνείται την αξία της αρχής· επισημαίνει ότι η αρχή είναι η προϋπόθεση, όχι το ίδιο το επίτευγμα.

Αυτό διακρίνει τη φράση από οποιαδήποτε συζήτηση σχετικά με τη σημασία του να «κάνεις το πρώτο βήμα». Εδώ η έμφαση δίνεται σε ό,τι ακολουθεί: το πότισμα, τη φροντίδα, την επιμονή στις στιγμές που το δέντρο δεν δείχνει ακόμα ορατά σημάδια ότι θα επιβιώσει. Είναι σε αυτό το στάδιο που πολλά έργα χάνονται.

Η επιμονή δεν σημαίνει τελειότητα

Μια από τις πιο συνηθισμένες παρανοήσεις σχετικά με την επιμονή είναι να τη συγχέουμε με το να κάνουμε τα πάντα σωστά από την αρχή. Το πότισμα ενός νεοφυτεμένου δέντρου δεν εγγυάται ότι δεν θα γείρει, ότι δεν θα υποφέρει από τη ζέστη ή ότι δεν θα περάσει δύσκολες μέρες. Η φροντίδα δεν εξαλείφει τα προβλήματα, αλλά μας επιτρέπει να τα αντιμετωπίζουμε χωρίς να τα παρατάμε.

Στην καθημερινή ζωή, αυτό μεταφράζεται σε συγκεκριμένα πράγματα. Μια συνήθεια που διακόπτεται για λίγες μέρες δεν χάνεται, αρκεί να ξαναρχίσει. Ένα έργο που συναντά εμπόδια δεν αποτυγχάνει εξαιτίας αυτού, αρκεί να υπάρχει κάποιος που να παραμένει παρών, να παρατηρεί και να προσαρμόζει.

Η επιμονή δεν είναι ακαμψία: είναι η δέσμευση να συνεχίσουμε να φροντίζουμε, ακόμα κι αν η διαδικασία δεν εξελίσσεται ακριβώς όπως περιμέναμε.

Τι είναι αυτό που κάνει κάτι να επιβιώσει;

Η φράση της Μαατάι καταλήγει σε ένα ρήμα που δεν εμφανίζεται συνήθως στις ομιλίες για τους στόχους: να επιβιώσει. Όχι να αναπτυχθεί γρήγορα, όχι να ανθίσει αμέσως. Να επιβιώσει. Αυτό συνεπάγεται μια περίοδο ευπάθειας, αβεβαιότητας, όπου το αποτέλεσμα δεν είναι ακόμη προφανές, αλλά η φροντίδα είναι αυτή που διατηρεί ανοιχτή την πιθανότητα.

Υπάρχουν τρεις παράγοντες που συνήθως διακρίνουν τα έργα που καταφέρνουν να επιβιώσουν από εκείνα που εγκαταλείπονται:

• Τακτική παρουσία: όχι απαραίτητα για πολύ χρόνο, αλλά σταθερή. Ένα δέντρο που δεν ποτίζεται για εβδομάδες μπορεί να ανακάμψει. Ένα δέντρο που δεν λαμβάνει ποτέ φροντίδα, όχι.
• Ικανότητα προσαρμογής: όταν κάτι δεν λειτουργεί, αλλάξτε το. Η επιμονή δεν απαιτεί να συνεχίζετε να κάνετε το ίδιο ακόμα κι αν δεν λειτουργεί· απαιτεί να παραμένετε αφοσιωμένοι στον στόχο, ακόμα κι αν αλλάξει η μέθοδος.
• Υπομονή: οι βιώσιμες αλλαγές είναι αργές. Η προσδοκία ορατών αποτελεσμάτων πολύ νωρίς οδηγεί στην εγκατάλειψη ακριβώς πριν η διαδικασία αρχίσει να αποδίδει καρπούς.

Η πράξη απαιτεί διαρκή φροντίδα

Η Μαατάι εργάστηκε για δεκαετίες στον τομέα της αναδάσωσης της Κένυας, προωθώντας τη φύτευση περισσότερων από 51 εκατομμυρίων δέντρων. Η κλίμακα αυτού του αποτελέσματος δεν προήλθε από μια μεμονωμένη απόφαση, αλλά από τη συσσώρευση επαναλαμβανόμενων φροντίδων, από ανθρώπους που επέστρεφαν στο ίδιο δέντρο μέρα με τη μέρα.

Σε οποιαδήποτε κλίμακα κι αν εφαρμοστεί, το δίδαγμα είναι το ίδιο: η αρχή θέτει κάτι σε κίνηση, αλλά αυτό που καθορίζει αν αυτό το κάτι θα αναπτυχθεί είναι ό,τι συμβαίνει στη συνέχεια. Όχι η αρχή, αλλά η συνέχεια που ακολουθεί.