Σωκράτης: «Ο φίλος πρέπει να είναι σαν τα χρήματα· πριν τα χρειαστείς, πρέπει να γνωρίζεις την αξία τους»

Η φιλία είναι μια συναισθηματική σχέση που βασίζεται στον σεβασμό και την εμπιστοσύνη. Σχετικά με αυτήν έχουν εκφραστεί διάφορες προσωπικότητες. Ένας από αυτούς ήταν ο Έλληνας φιλόσοφος Σωκράτης, ο οποίος έκανε κάτι ενδιαφέρον συγκρίνοντας τη φιλία με τα χρήματα, αφήνοντας μια πολύ ισχυρή φράση: «Ο φίλος πρέπει να είναι σαν τα χρήματα· πριν τα χρειαστείς, πρέπει να γνωρίζεις την αξία τους».

Με αυτό μας λέει ότι οι σχέσεις δοκιμάζονται με την πάροδο του χρόνου και όχι μόνο σε στιγμές ανάγκης. Και μας υπενθυμίζει πόσο σημαντικό είναι να εκτιμούμε τους φίλους μας πριν βρεθούμε σε ανάγκη ή κρίση.

Η αξία της φιλίας

Με την πρώτη ματιά μπορεί να φαίνεται ότι η σύγκριση στη φράση του Σωκράτη μεταξύ της φιλίας και των χρημάτων υποβιβάζει την πρώτη σε κάτι υλικό, όμως αυτή δεν ήταν η πρόθεσή του. Πρόκειται για την αναγνώριση της αξίας των ανθρώπων που μας περιβάλλουν (της συμπεριφοράς τους, της ακεραιότητάς τους, της πίστης τους, μεταξύ άλλων), πολύ πριν η ζωή μας αναγκάσει να στηριχθούμε πάνω τους.

Η φράση ερμηνεύεται επίσης ως προειδοποίηση ενάντια στις σχέσεις που βασίζονται στην εκμετάλλευση. Και αυτό γιατί μια σχέση που ενεργοποιείται μόνο σε περίπτωση ανάγκης είναι συνήθως σχέση συμφέροντος, όχι φιλίας. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να καλλιεργούμε το γνήσιο ενδιαφέρον για το άτομο, όχι για τον ρόλο του. Πώς; Μαθαίνοντας να απολαμβάνουμε τη συντροφιά κάποιου όταν δεν έχουμε απολύτως τίποτα να ζητήσουμε· αυτός είναι ο μόνος τρόπος να γνωρίσουμε την πραγματική του αξία.

Πώς να εφαρμόσεις στην πράξη την ιδέα του Σωκράτη;

Για να ενσωματώσεις την ιδέα του Σωκράτη στην καθημερινότητά σου, πρέπει να φροντίζεις τις σχέσεις σου. Θα μπορούσες να τηλεφωνήσεις σε έναν φίλο ή να του στείλεις μήνυμα χωρίς να υπάρχει κάποιος σοβαρός λόγος, απλώς για να μάθεις πώς είναι. Η συχνή επικοινωνία διατηρεί ζωντανές τις σχέσεις και αποτρέπει την ψύξη τους. Άλλες στρατηγικές που θα μπορούσες να χρησιμοποιήσεις είναι:

• Διακρίνετε τις αυθεντικές σχέσεις. Για να εφαρμόσετε τη φράση του Σωκράτη, είναι σημαντικό να διακρίνετε τις πραγματικές σχέσεις από τις συναλλακτικές. Αξιολογήστε αν υπάρχει ισορροπημένο ενδιαφέρον για να ακούτε ή να προσφέρετε λύσεις στις αλληλεπιδράσεις σας. Αν ναι, έχετε να κάνετε με μια αληθινή φιλία.
• Εκτίμησε την παρουσία του. Πολλοί τείνουν να ευχαριστούν τους φίλους τους μόνο για τη βοήθεια που τους πρόσφεραν σε στιγμές κρίσης. Όμως, αυτή η ευγνωμοσύνη πρέπει να επεκτείνεται και στην παρουσία τους στη ζωή μας. Έτσι δείχνεις στον άλλον ότι η αξία του για σένα υπερβαίνει ό,τι μπορεί να σου προσφέρει. Επιπλέον, να θυμάσαι ότι δεν πρέπει να θεωρείς τις φιλίες δεδομένες· είναι βασικό να τις εκτιμάς, να τους ακούς με προσοχή και να τους εκφράζεις με λόγια τη σημασία που έχουν για σένα.
• Αφιέρωσε ποιοτικό χρόνο. Γνωρίζουμε τον γρήγορο ρυθμό της σημερινής ζωής, αλλά είναι σκόπιμο να αφιερώσεις λίγο χρόνο για να μοιραστείς στιγμές με τους φίλους σου. Μπορεί να είναι μια βόλτα στην πόλη ή ένα δείπνο κάποια μέρα. Αυτό δημιουργεί εμπειρίες που θα θυμάστε με χαρά στο μέλλον.
• Γίνε ο φίλος που θα ήθελες να έχεις. Πριν απαιτήσεις πίστη ή κατανόηση από έναν φίλο, πρέπει εσύ πρώτος να προσφέρεις αυτές τις αξίες. Γίνε εσύ αυτός που γράφει πρώτος, που ακούει χωρίς να κρίνει και που προσφέρει την παρουσία του χωρίς να του το ζητήσουν. Αυτό δείχνει συνέπεια.

Πέρα από τον φιλοσοφικό της τόνο, η φράση του Σωκράτη μπορεί να γίνει οδηγός για τη φιλία στην καθημερινότητα. Να εκτιμάς τους φίλους σου πριν τους χρειαστείς, να φροντίζεις τους δεσμούς σε ήρεμες στιγμές και να μαθαίνεις να αναγνωρίζεις ποιος είναι πραγματικά δίπλα σου χωρίς να χρειάζεται να ζητήσεις τίποτα, είναι οι πυλώνες της φιλοσοφίας αυτού του στοχαστή.