Χέρμαν Έσσε: «Το αληθινό χιούμορ ξεκινά όταν ο άνθρωπος δεν παίρνει πλέον τον εαυτό του στα σοβαρά»

Όλοι έχουμε βιώσει στιγμές που, εκείνη τη στιγμή, μας φαίνονται τεράστιες: να πούμε κάτι λάθος σε μια συνάντηση, να σκοντάψουμε μπροστά σε άλλους, να ξεχάσουμε ένα σημαντικό όνομα ή να ανακαλύψουμε ότι ένα προσεκτικά οργανωμένο σχέδιο εξελίχθηκε εντελώς διαφορετικά από ό,τι περιμέναμε. Σε αυτές τις καταστάσεις είναι εύκολο να σκεφτούμε ότι το λάθος μας καθορίζει ή ότι οι άλλοι θα το θυμούνται πολύ περισσότερο από ό,τι συμβαίνει στην πραγματικότητα.

Η φράση του Χέρμαν Έσσε στο βιβλίο «Ο λύκος της στέπας» —«Το αληθινό χιούμορ αρχίζει όταν κάποιος δεν παίρνει πλέον τον εαυτό του στα σοβαρά»— προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης αυτών των στιγμών. Δεν μας καλεί να υποβαθμίζουμε τα πάντα ούτε να αυτοσαρκάζομαστε συνεχώς, αλλά να αναπτύξουμε την ικανότητα να παρατηρούμε τα δικά μας παραπάτημα με μια ευρύτερη και λιγότερο δραματική προοπτική.

Το να γελάς με τον εαυτό σου δεν σημαίνει να τον περιφρονείς

Υπάρχει μια σημαντική διαφορά μεταξύ του να γελάς με μια δική σου κατάσταση και του να χρησιμοποιείς το χιούμορ για να υποτιμήσεις τον εαυτό σου.

Όταν κάποιος μπορεί να χαμογελάσει μετά από ένα λάθος, αναγνωρίζει ότι το να κάνεις λάθη αποτελεί μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας. Αντίθετα, το να μετατρέπεις κάθε αποτυχία σε ευκαιρία για να προσβάλεις ή να γελοιοποιήσεις τον εαυτό σου μπορεί να ενισχύσει μια αρνητική εικόνα για τον εαυτό σου.

Φράσεις όπως «είμαι ένα χάλι», «πάντα γίνομαι ρεζίλι» ή «όλα μου πάνε στραβά» δεν περιγράφουν ένα συγκεκριμένο γεγονός, αλλά μετατρέπουν ένα μεμονωμένο περιστατικό σε μόνιμη ετικέτα.

Το χιούμορ στο οποίο αναφέρεται ο Hesse δεν συνίσταται στο να γίνεσαι στόχος των δικών σου κριτικών, αλλά στο να αποδέχεσαι ότι η ατέλεια μπορεί επίσης να αντιμετωπιστεί με κάποια ελαφρότητα.

Όταν ένα παραπάτημα φαίνεται μεγαλύτερο από ό,τι είναι

Είναι συνηθισμένο, μετά από μια άβολη στιγμή, το μυαλό να την ξανασκεφτεί ξανά και ξανά. Ένα ατυχές σχόλιο, ένα λάθος στη δουλειά ή ένα σχέδιο που δεν πήγε όπως περίμενες μπορεί να απασχολεί τις σκέψεις σου για ώρες.

Ωστόσο, πολλές φορές το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι αυτό που συνέβη, αλλά η σημασία που καταλήγουμε να του δίνουμε.

Το να βλέπεις την κατάσταση με μια δόση χιούμορ βοηθάει να μειωθεί αυτή η αίσθηση της καταστροφής. Αυτό που σήμερα φαίνεται ως απόλυτη αποτυχία, συχνά καταλήγει να γίνεται μια ανέκδοτη ιστορία που μπορούμε να διηγηθούμε ακόμη και με ένα χαμόγελο.

Να περιγράφεις τα γεγονότα αντί να κρίνεις τον εαυτό σου

Μια χρήσιμη στρατηγική είναι να περιγράφεις αυτό που συνέβη αντικειμενικά, χωρίς να προσθέτεις υπερβολικά συμπεράσματα.

Δεν είναι το ίδιο να σκέφτεσαι: «Πάντα γίνομαι ρεζίλι όταν μιλάω δημόσια» με το να αναγνωρίζεις: «Σήμερα έκανα λάθος σε μια φράση επειδή ήμουν νευρικός».

Η πρώτη ερμηνεία μετατρέπει ένα μεμονωμένο επεισόδιο σε προσωπικό χαρακτηριστικό. Η δεύτερη περιγράφει ένα συγκεκριμένο γεγονός που μπορεί να γίνει κατανοητό και να διορθωθεί.

Αυτή η μικρή αλλαγή βοηθά στη μείωση του συναισθηματικού φορτίου και διευκολύνει την εξεύρεση λύσεων, αντί να παραμένεις παγιδευμένος στην αυτοκριτική.

Ανακαλύπτοντας την ανθρώπινη πλευρά των παραπατημάτων

Τα καθημερινά λάθη είναι συνήθως πολύ πιο φυσιολογικά από ό,τι φανταζόμαστε. Σχεδόν όλοι έχουν ξεχάσει κάποια λέξη, έχουν στείλει ένα μήνυμα σε λάθος παραλήπτη ή έχουν πει κάτι που αργότερα θα είχαν εκφράσει με διαφορετικό τρόπο.

Το να αναγνωρίζουμε ότι αυτές οι καταστάσεις αποτελούν μέρος της ζωής μας βοηθά να τις δούμε με τη σωστή προοπτική.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να τις αγνοούμε ή να σταματήσουμε να μαθαίνουμε από αυτές. Αντίθετα, το χιούμορ μπορεί να συνυπάρξει άψογα με την υπευθυνότητα. Είναι δυνατό να αναγνωρίσουμε ένα λάθος, να ζητήσουμε συγγνώμη αν χρειαστεί και, ταυτόχρονα, να καταλάβουμε ότι μια αμήχανη στιγμή δεν καθορίζει την αξία μας.

Να μαθαίνουμε και να προχωράμε μπροστά

Μετά από ένα λάθος, μπορεί να είναι χρήσιμο να θέσουμε στον εαυτό μας μια απλή ερώτηση: Τι μπορώ να μάθω από αυτή την κατάσταση;

Ίσως η απάντηση να είναι να προετοιμάσουμε καλύτερα μια παρουσίαση, να ακούσουμε με μεγαλύτερη προσοχή πριν απαντήσουμε ή απλά να αποδεχτούμε ότι ορισμένα πράγματα ξεφεύγουν από τον έλεγχό μας.

Αν αντλήσουμε ένα συγκεκριμένο δίδαγμα, μπορούμε να μετατρέψουμε το παραπάτημα σε ευκαιρία ανάπτυξης, χωρίς να το μετατρέψουμε σε μόνιμο βάρος.

Τελικά, η σκέψη του Χέρμαν Έσσε μας υπενθυμίζει ότι το να μην παίρνουμε τον εαυτό μας τόσο σοβαρά δεν σημαίνει ότι εκτιμούμε λιγότερο τον εαυτό μας. Σημαίνει να σταματήσουμε να αποδίδουμε στα λάθη δυσανάλογη σημασία και να κατανοήσουμε ότι το να κάνουμε λάθη είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης. Όταν μαθαίνουμε να αντιμετωπίζουμε τα λάθη μας με σεβασμό, προοπτική και μια δόση χιούμορ, είναι πολύ πιο εύκολο να προχωρήσουμε μπροστά χωρίς να παραμείνουμε εγκλωβισμένοι σε αυτά.