Κομφούκιος: «Ο ανώτερος άνθρωπος είναι μετρημένος στα λόγια, πλούσιος στις πράξεις»

Υπάρχουν άνθρωποι που υπόσχονται πολλά και προσφέρουν λίγα. Και υπάρχουν άνθρωποι που μιλούν με μετριοφροσύνη, τηρούν τις δεσμεύσεις τους και, με την πάροδο του χρόνου, κερδίζουν μια αξιοπιστία που κανένας λόγος δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει από μόνος του. Ο Κομφούκιος περιέγραψε αυτή την αντίθεση πριν από περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια, και η παρατήρησή του παραμένει ακριβής.

Η φράση προέρχεται από τα Ανάλεκτα, τη συλλογή διδασκαλιών που αποδίδονται στον Κομφούκιο και συντάχθηκε από τους μαθητές του. Στο Βιβλίο XIV, κεφάλαιο 29, αναγράφεται ως εξής: «Ο ανώτερος άνθρωπος είναι μετρημένος στα λόγια του, αλλά πλούσιος στις πράξεις του».

Αποτελεί μία από τις πιο άμεσες διατυπώσεις της αντίληψής του για τον «τζούνζι», τον ενάρετο άνθρωπο, του οποίου η αξία κρίνεται από τη συμπεριφορά του και όχι από την ευγλωττία του.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;

Ο «τζούνζι» αποφεύγει τις επιτηδευμένες εκφράσεις, είναι προσεκτικός όταν μιλάει και διακρίνεται για την έντιμη συμπεριφορά του. Δεν πρόκειται για σιωπή λόγω ντροπαλότητας, αλλά για μια συνειδητή επιλογή: να δεσμεύεται μόνο για ό,τι μπορεί να εκπληρώσει και να αφήνει τα αποτελέσματα να εκφράσουν ό,τι δεν χρειάζεται να εκφράσουν τα λόγια.

Η μετριοφροσύνη στον τρόπο ομιλίας εξυπηρετεί δύο σκοπούς. Από τη μία πλευρά, αποτρέπει την αλαζονεία που προκύπτει όταν υποσχόμαστε περισσότερα από όσα μπορούμε να προσφέρουμε. Από την άλλη, προστατεύει τη φήμη μας. Όποιος υπόσχεται λίγα και προσφέρει πολλά, πάντα προκαλεί θετική έκπληξη· όποιος υπόσχεται πολλά και προσφέρει λιγότερα, ακόμη και αν το αποτέλεσμα είναι ικανοποιητικό, απογοητεύει.

Η αφοσίωση στη δράση, αντίθετα, δεν απαιτεί ακροατήριο. Είναι η πράξη που πραγματοποιείται ακόμα κι αν κανείς δεν την παρατηρεί, η δέσμευση που διατηρείται ακόμα κι αν δεν υπάρχει άμεση αναγνώριση.

Στην εργασία και την ηγεσία

Σε επαγγελματικά περιβάλλοντα, αυτή η διάκριση έχει πολύ συγκεκριμένες συνέπειες. Οι ηγέτες που τηρούν τις προθεσμίες, αναλαμβάνουν την ευθύνη όταν κάτι πάει στραβά και επιτυγχάνουν σταθερά αποτελέσματα, εμπνέουν περισσότερη εμπιστοσύνη από όσους διαθέτουν επικοινωνιακές ικανότητες αλλά η απόδοσή τους είναι ασταθής.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η επικοινωνία είναι ασήμαντη. Σημαίνει ότι η επικοινωνία χάνει την αξία της όταν δεν στηρίζεται σε πράξεις. Μια ομάδα μαθαίνει γρήγορα να διακρίνει τα δύο.

Μερικές συνήθειες που αντανακλούν αυτή την ιδέα στην εργασία:

• Να αναλαμβάνουμε ρεαλιστικές δεσμεύσεις, όχι αυτές που φαίνονται καλές εκείνη τη στιγμή.
• Να ενημερώνουμε εγκαίρως όταν κάτι δεν θα είναι δυνατό να εκπληρωθεί, αντί να το αποσιωπούμε μέχρι την τελευταία στιγμή.
• Να αφήνουμε το έργο που παραδίδουμε να μιλήσει από μόνο του, αντί να το προωθούμε εμείς οι ίδιοι.

Στην καθημερινή ζωή

Η ίδια αρχή ισχύει και εκτός εργασίας. Η προσωπική φήμη χτίζεται με μικρές και επαναλαμβανόμενες πράξεις, όχι με δηλώσεις προθέσεων. Όποιος μελετά χωρίς να το διαφημίζει, προπονείται χωρίς να το δημοσιοποιεί, φροντίζει τις σχέσεις του χωρίς να περιμένει αναγνώριση, συσσωρεύει κάτι που τα λόγια δεν μπορούν να δημιουργήσουν.

Το πρόβλημα με την ανακοίνωση στόχων πριν από την επίτευξή τους δεν είναι μόνο ο κίνδυνος να βρεθεί κανείς σε δυσμενή θέση αν δεν επιτευχθούν. Είναι ότι η ίδια η ανακοίνωση μπορεί να προκαλέσει μια πρόωρη ικανοποίηση που μειώνει το κίνητρο για δράση.

Μια συγκεκριμένη άσκηση για αυτή την εβδομάδα

Ο Κομφούκιος περιέγραφε τον ανώτερο άνθρωπο ως «συγκρατημένο στα λόγια και επιμελή στις πράξεις». Ένας τρόπος να το εφαρμόσουμε αυτό στην πράξη χωρίς μεγάλες δηλώσεις:

1. Επιλέξτε έναν τομέα: εργασία, σπουδές, υγεία ή μια σχέση που χρειάζεται περισσότερη προσοχή.
2. Ορίστε μια συγκεκριμένη και μικρή ενέργεια: να παραδώσετε ένα προσχέδιο πριν από την Παρασκευή, να μελετήσετε 30 λεπτά την ημέρα για πέντε ημέρες, να γυμναστείτε τρεις φορές αυτή την εβδομάδα.
3. Κάντε το πριν το ανακοινώσετε: όταν το έχετε κάνει, θα έχετε ευθυγραμμίσει τις πράξεις σας με τα λόγια σας, και όχι το αντίστροφο.

Δεν χρειάζεται να το πούμε σε κανέναν. Η αξία βρίσκεται στην πράξη, όχι στη διαφήμιση.

Η διδασκαλία του Κομφούκιου δεν απαιτεί διαρκή σιωπή ούτε αποχή από την επικοινωνία. Απαιτεί τα λόγια να μην προηγούνται των πράξεων. Όταν τα δύο αυτά συνάδουν, αυτό που απομένει δεν χρειάζεται εξήγηση.