Η διδασκαλία του Αριστοτέλη: «Ό,τι πρέπει να μάθουμε, το μαθαίνουμε πράττοντας»

Πόσες φορές έχετε ολοκληρώσει ένα μάθημα, διαβάσει ένα βιβλίο για τις συνήθειες ή παρακολουθήσει ολόκληρα εκπαιδευτικά βίντεο και, παρόλα αυτά, εξακολουθείτε να μην έχετε κατακτήσει αυτό που θέλατε να μάθετε; Οι πληροφορίες συσσωρεύονται, αλλά η ικανότητα δεν έρχεται από μόνη της. Αυτό το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο: ο Αριστοτέλης το είχε ήδη εντοπίσει πριν από περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια, και η απάντησή του παραμένει η πιο άμεση που υπάρχει.

Στα «Ηθικά Νικομάχεια» έγραψε ότι «αυτό που πρέπει να μάθουμε, το μαθαίνουμε κάνοντάς το», μια ιδέα που μερικές φορές μεταφράζεται ως «για τα πράγματα που πρέπει να μάθουμε πριν μπορέσουμε να τα κάνουμε, τα μαθαίνουμε κάνοντάς τα».

Δεν είναι μια κενή συμβουλή για την ενθάρρυνση. Είναι μια συγκεκριμένη εξήγηση για το πώς διαμορφώνονται οι ικανότητες και ο χαρακτήρας, και έχει άμεσες επιπτώσεις στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζετε κάθε διαδικασία μάθησης, από μια ξένη γλώσσα μέχρι την αυτοπειθαρχία.

Τι σημαίνει «μάθηση μέσω της πράξης», σύμφωνα με τον Αριστοτέλη

Ο Αριστοτέλης αναπτύσσει αυτή την ιδέα όταν μιλά για τις ηθικές αρετές: τη δικαιοσύνη, την εγκράτεια, την ανδρεία. Το επιχείρημά του είναι απλό. Κανείς δεν γίνεται οικοδόμος διαβάζοντας για την οικοδομή, ούτε μουσικός ακούγοντας να μιλάνε για τη μουσική· γίνεται κανείς οικοδόμος χτίζοντας και μουσικός παίζοντας ένα όργανο.

Με τον ίδιο τρόπο, γίνεται κανείς δίκαιος ενεργώντας με δικαιοσύνη και γενναίος αντιμετωπίζοντας καταστάσεις που απαιτούν γενναιότητα. Η γνώση της θεωρίας βοηθά, αλλά δεν αντικαθιστά την επανάληψη της πράξης. Η αρετή, για τον Αριστοτέλη, είναι μια επίκτητη συνήθεια, όχι μια γνώση που έχει απομνημονευτεί.

Πώς να εφαρμόσουμε την ιδέα στη σημερινή μάθηση

Αυτή η λογική μεταφέρεται εύκολα στη σύγχρονη μάθηση. Η μελέτη με στοχευμένη εξάσκηση, δηλαδή η επίλυση ασκήσεων, η υλοποίηση έργων και η προσομοίωση πραγματικών καταστάσεων, αποφέρει αποτελέσματα που η παρακολούθηση μαθημάτων ή η ανάγνωση εγχειριδίων δεν μπορούν να επιτύχουν από μόνες τους.

Το ίδιο ισχύει και για τις συνήθειες: διαμορφώνονται με την επανάληψη συγκεκριμένων πράξεων, όχι με τον καθορισμό γενικών προθέσεων. Αν θέλετε να αποκτήσετε περισσότερη πειθαρχία, δεν αρκεί απλώς να το αποφασίσετε· χρειάζεται να ενεργείτε με πειθαρχία στις μικρές, καθημερινές αποφάσεις, ξανά και ξανά, μέχρι η πράξη να μην απαιτεί πλέον συνειδητή προσπάθεια.

Τρία παραδείγματα μάθησης μέσω της πράξης

• Για να μάθει κανείς μια γλώσσα, πρέπει να τη μιλάει και να τη γράφει: το να αφιερώνει ώρες σε μια εφαρμογή λεξιλογίου δεν αλλάζει από μόνο του αυτή την πραγματικότητα.
• Η διαχείριση του χρόνου απαιτεί τον προγραμματισμό πραγματικών εβδομάδων και την αξιολόγηση του τι έχει αποδώσει: η ανάγνωση συμβουλών για την παραγωγικότητα δεν δημιουργεί τη συνήθεια.
• Η ικανότητα ομιλίας σε κοινό βελτιώνεται μιλώντας μπροστά σε άλλους: όχι με τη μελέτη τεχνικών ρητορικής χωρίς πρακτική δοκιμή.

Και στις τρεις περιπτώσεις, η θεωρητική γνώση αποτελεί το σημείο εκκίνησης, ποτέ τον τελικό προορισμό. Η δεξιότητα αποκτάται μετά την επανάληψη της πράξης, όχι πριν. Και όσο πιο μικρή και συγκεκριμένη είναι η πράξη που επαναλαμβάνετε, τόσο πιο εύκολο είναι να τη διατηρήσετε για αρκετό χρόνο, ώστε να γίνει συνήθεια.

Πώς να ξεκινήσετε: μια μικρή και επαναλαμβανόμενη πράξη

Αν θέλετε να εφαρμόσετε αυτή την ιδέα, επιλέξτε μια ικανότητα ή αρετή που θέλετε να αναπτύξετε και ορίστε την σε μια συγκεκριμένη και επαναλαμβανόμενη πράξη: δέκα λεπτά συνομιλίας στη γλώσσα που μαθαίνετε, πέντε λεπτά προγραμματισμού κάθε πρωί, μια μικρή απόφαση που απαιτεί υπομονή όταν σας είναι πιο δύσκολο να τη δείξετε.

Δεσμευτείτε να επαναλαμβάνετε αυτή την πράξη κάθε μέρα για δύο εβδομάδες. Δεν χρειάζεται τίποτα περισσότερο από αυτό.

Τελικά, η ιδέα του Αριστοτέλη επιλύει το ίδιο πρόβλημα με το οποίο ξεκινούσε αυτό το κείμενο: γιατί τόσες πολλές πληροφορίες δεν μεταφράζονται σε πραγματική ικανότητα.

Η απάντηση βρίσκεται στη σταθερή επανάληψη της πράξης, χωρίς να παραλείπετε ημέρες ούτε να περιμένετε να νιώσετε έτοιμοι. Αυτή η επανάληψη είναι που διαμορφώνει τόσο τις δεξιότητες όσο και τον χαρακτήρα, και είναι επίσης ο μόνος τρόπος που λειτουργεί πραγματικά.