Ο Byung-Chul Han, για την επικαιρότητα: «Σήμερα ο άνθρωπος εκμεταλλεύεται τον εαυτό του και πιστεύει ότι αυτοπραγματώνεται»

Δεν είναι μυστικό για κανέναν ότι ζούμε σε μια κοινωνία όπου η παραγωγικότητα εκτιμάται ιδιαίτερα. Και πράγματι, το να αποδίδει κανείς στο έπακρο και να εκπληρώνει πολλαπλές υποχρεώσεις θεωρείται συνήθως κάτι αρκετά θετικό. Όμως, δεν είναι χρυσός ό,τι λάμπει, και ο νοτιοκορεάτης φιλόσοφος Byung-Chul Han προτείνει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιδέα σχετικά με αυτή την απεριόριστη παραγωγικότητα: «Σήμερα ο άνθρωπος εκμεταλλεύεται τον εαυτό του και πιστεύει ότι πραγματοποιείται».

Με αυτή τη φράση μας καλεί να αναλογιστούμε την αυτοεκμετάλλευση, την υπερβολική παραγωγικότητα και τη σύγχυση μεταξύ απόδοσης και προσωπικής ολοκλήρωσης. Η ιδέα του Χαν μας δείχνει ότι δεν χρειάζεται πλέον κάποιος να μας υποχρεώνει από έξω να παράγουμε, γιατί εμείς οι ίδιοι πιέζουμε τον εαυτό μας να αποδίδει περισσότερο, πιστεύοντας ότι αυτό μας οδηγεί στην ευτυχία.

Η «κοινωνία της απόδοσης», η αυτοπραγμάτωση και η επιτυχία

Σύμφωνα με τον Χαν, η σημερινή κοινωνία είναι μια κοινωνία απόδοσης. Σε αντίθεση με παλαιότερες εποχές, όπου μας κινητοποιούσε το καθήκον, σήμερα η κινητήρια δύναμη αυτής της δράσης είναι η εξουσία. Πάντα υπό το αόρατο σύνθημα ότι μπορούμε να κάνουμε περισσότερα. Σε αυτή την κοινωνία, γινόμαστε «υποκείμενα απόδοσης», μετατρέποντας τους εαυτούς μας σε αφεντικά, επόπτες, αλλά και θύματα του εαυτού μας.

Αναζητούμε πάντα την αριστεία, αποδίδοντας περισσότερο και αξιοποιώντας κάθε λεπτό του χρόνου μας, χωρίς διακοπή. Δουλεύοντας περισσότερες ώρες, αναλαμβάνοντας περισσότερες υποχρεώσεις, θέτοντας όλο και πιο φιλόδοξους στόχους, μεταξύ άλλων. Πιστεύοντας ότι έτσι θα νιώσουμε ικανοποιημένοι και επιτυχημένοι. Όμως, αυτό μετατρέπεται σε δίκοπο μαχαίρι, καθώς μπορεί να έχει επιπτώσεις στην ψυχική μας υγεία και την ευημερία μας.

Τι συνεπάγεται η αυτοαπαίτηση

Σε αυτό το πλαίσιο, το «υπόκειμενο της απόδοσης» είναι υποχρεωμένο όχι μόνο να ανταγωνίζεται τους άλλους, αλλά και τον εαυτό του. Γι’ αυτό επιδιώκει τη βελτιστοποίηση, μετατρέποντας την παραγωγικότητα σε πυρήνα της ζωής, ως μέσο για την επίτευξη της ικανοποίησης. Ωστόσο, ο Han επικρίνει αυτή την ιδέα, καθώς η εθελοντική αυτοεκμετάλλευση έχει καταστροφικό σωματικό και ψυχικό κόστος.

Προκαλεί εξάντληση και χρόνια κόπωση, γνωστή και ως «burnout». Ομοίως, μπορεί να μας προκαλέσει αισθήματα ενοχής και άγχους. Όταν η παραγωγικότητα γίνεται ο πυρήνας της ταυτότητάς μας και δεν επιτυγχάνουμε έναν από τους στόχους που έχουμε θέσει στον εαυτό μας, τείνουμε να νιώθουμε ένοχοι και ανεπαρκείς, κάτι που επηρεάζει αρνητικά την ψυχική μας υγεία.

Σε αναζήτηση της ισορροπίας

Αν και η σημερινή κοινωνία επιβραβεύει την υπερβολή και όχι την ισορροπία, το κλειδί για την προστασία της ευημερίας μας βρίσκεται ακριβώς σε αυτό: στην εξισορρόπηση . Δεν είναι όλα απαιτήσεις· πρόκειται επίσης για την ανάκτηση του χρόνου που η Χαν αποκαλεί «μη χρηστικό». Αυτού που δεν έχει πρακτικό ή οικονομικό σκοπό, αλλά είναι απλώς «ελεύθερος».

Θα μπορούσες να αφιερώσεις τουλάχιστον 30 λεπτά την ημέρα στον εαυτό σου και να τα αφιερώσεις σε κάτι που σου αρέσει ή σε διασκεδάζει. Ίσως να παίξεις ένα παιχνίδι, να θαυμάσεις ένα τοπίο με ηρεμία ή ακόμα και απλώς να χαρίσεις στον εαυτό σου λίγα λεπτά σιωπής. Ομοίως, η ξεκούραση είναι πρωταρχικής σημασίας. Δεν πρέπει να την κάνεις μόνο με την ιδέα ότι θα είσαι «πιο παραγωγικός» την επόμενη μέρα, αλλά για την ευημερία σου και για να χαλαρώσεις, αποσυνδέοντάς την από την παραγωγικότητα.

Η αδιάκοπη εργασία δεν μας ικανοποιεί πάντα. Μερικές φορές απλώς μας εξαντλεί, ενώ πιστεύουμε ότι προχωράμε. Το κλειδί βρίσκεται στην εξισορρόπηση της εργασίας και των ευθυνών με την ξεκούραση και τη διασκέδαση, ώστε, μακροπρόθεσμα, να νιώθουμε καλύτερα με τον εαυτό μας.