Όταν όλα χάνουν την αξία τους: «Υπάρχουν άνθρωποι που διασχίζουν το δάσος και βλέπουν μόνο ξύλα για τη φωτιά»

Σου έχει συμβεί ποτέ, χωρίς να το καταλάβεις, να αρχίσεις να ασχολείσαι με κάτι που παλιά σου άρεσε μόνο και μόνο για το όφελος που μπορεί να σου προσφέρει;

Υπάρχει μια φράση που αποδίδεται στον Τολστόι, αν και χωρίς πηγή αρκετά σαφή ώστε να θεωρηθεί βέβαιη, η οποία συνοψίζει καλά εκείνη τη στιγμή: «Υπάρχουν άνθρωποι που διασχίζουν το δάσος και βλέπουν μόνο ξύλα για τη φωτιά».

Ανεξάρτητα από το ποιος ακριβώς την διατύπωσε, η ιδέα ισχύει εξίσου, και αξίζει να σταθούμε στη λέξη που την υπογραμμίζει: «μόνο».

Όταν περιορίζουμε κάτι στη χρησιμότητά του

Δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να αναγνωρίζουμε ότι το ξύλο είναι χρήσιμο. Το πρόβλημα προκύπτει όταν αυτή η χρησιμότητα καταλαμβάνει ολόκληρο το βλέμμα μας και το δάσος παύει να είναι τοπίο, ζωή, σκιά, ομορφιά και εμπειρία για να μετατραπεί αποκλειστικά σε έναν πόρο από τον οποίο αντλούμε κάτι.

Όποιος βλέπει μόνο ξύλα δεν έχει φύγει από το δάσος, αλλά έχει πάψει να το βλέπει. Διασχίζει τον ίδιο χώρο με εκείνον που παρατηρεί το φως ανάμεσα στα δέντρα ή τον ήχο του ανέμου, και όμως επιστρέφει με μια πολύ φτωχότερη αντίληψη για το δρόμο που διένυσε.

Αυτός ο τρόπος σκέψης δεν περιορίζεται στα δάση ή στο ξύλο. Εμφανίζεται κάθε φορά που μετατρέπουμε ένα χόμπι σε πηγή παραγωγικότητας, ένα ταξίδι σε υλικό για δημοσίευση, μια νέα επαφή σε μια ευκαιρία που πρέπει να αξιοποιήσουμε, μια σχέση σε ανταλλαγή χάρες ή τον ίδιο τον ελεύθερο χρόνο σε ένα συνεχές μέτρο απόδοσης.

Τίποτα από όλα αυτά δεν σημαίνει ότι το πρακτικό δεν έχει σημασία: ένα ταξίδι μπορεί να προσφέρει ενδιαφέρον περιεχόμενο, και μια επαφή μπορεί να ανοίξει πραγματικές πόρτες.

Η διαφορά βρίσκεται αλλού: στο να αναγνωρίζουμε ότι κάτι έχει χρησιμότητα και στο να περιορίζουμε ολόκληρη την αξία του αποκλειστικά σε αυτή τη χρησιμότητα, σαν να μην έχει σημασία οτιδήποτε άλλο προσφέρει.

Τρεις ερωτήσεις για να καταλάβεις πότε συμβαίνει

Είναι πιο εύκολο να εντοπίσουμε αυτή την αλλαγή στην οπτική μας στην καθημερινότητά μας, θέτοντας μερικές συγκεκριμένες ερωτήσεις.

• Τι βλέπουμε μόνο για το τι μπορεί να μας προσφέρει; Αυτό μας βοηθά να εντοπίσουμε πού έχει εισχωρήσει αυτός ο τρόπος θέασης χωρίς να το καταλάβουμε.
• Αυτό το πράγμα θα συνέχιζε να έχει αξία ακόμα κι αν δεν απέφερε κανένα άμεσο αποτέλεσμα; Μας βοηθά να διακρίνουμε ανάμεσα σε αυτό που πραγματικά έχει σημασία και σε αυτό που φαίνεται να έχει σημασία μόνο όσο αποδίδει.
• Ποιες πτυχές παραβλέπουμε ενώ εστιάζουμε στο χρήσιμο; Συνήθως αποκαλύπτει όλα όσα χάνουμε όταν το βλέμμα μας περιορίζεται μέχρι να μείνει μόνο το καύσιμο.

Το να δεις για ποιο σκοπό χρησιμεύει κάτι δεν σημαίνει ότι το έχεις δει ολόκληρο

Το να διασχίζεις το δάσος με το μυαλό σου στραμμένο στα καυσόξυλα δεν έχει τίποτα το παράξενο ούτε το κατακριτέο· μερικές φορές χρειάζεσαι ξύλα, και το να το παραδέχεσαι είναι απλή πρακτικότητα.

Αυτό που αξίζει να εξετάζουμε πού και πού είναι αν αυτή η οπτική έχει καταστεί η μόνη διαθέσιμη, σε σημείο που να μην θυμόμαστε πλέον πώς ήταν το δάσος πριν αρχίσουμε να το μετράμε σε κορμούς.

Το να βλέπεις για ποιο σκοπό χρησιμεύει κάτι δεν σημαίνει ότι έχεις δει όλα όσα είναι, και αυτή η διαφορά χάνεται μόλις το «μόνο» εγκατασταθεί χωρίς να το αντιληφθεί κανείς.