Ο Μοντέν για την απερισκεψία: «Το θάρρος, όπως και οι άλλες αρετές, έχει τα όριά του»

Ένα από τα σημαντικότερα έργα του Γάλλου συγγραφέα και φιλόσοφου Μισέλ ντε Μοντέν ήταν τα «Δοκίμια», στα οποία εξερεύνησε την ανθρώπινη κατάσταση μέσω της αυτοανασκόπησης και της αμφιβολίας. Στο έργο αυτό άφησε διάφορες ισχυρές σκέψεις που παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρες και σήμερα. Τέτοια είναι η φράση: «Η ανδρεία, όπως και οι άλλες αρετές, έχει τα όριά της».

Με αυτό μας λέει ότι, μόλις ξεπεραστεί αυτό το όριο, η γενναιότητα παύει να είναι μια αξιοθαύμαστη ιδιότητα και μετατρέπεται σε απερισκεψία ή παράλογη πείσμα. Αν και ανέπτυξε αυτή την εξήγηση με στρατιωτικά παραδείγματα, το σίγουρο είναι ότι έχει εφαρμογή και στην καθημερινή ζωή. Και αυτό γιατί το να επιμένεις όταν μια στρατηγική δεν αποδίδει δεν αποτελεί πλέον απόδειξη θάρρους.

Το όριο όπου το θάρρος μετατρέπεται σε πείσμα

Στη σύγχρονη κοινωνία συνηθίζουμε να θαυμάζουμε αυτόματα όσους επιμένουν, μετατρέποντας το «να μην τα παρατάς» σε απόλυτη αρετή. Όμως ο Μοντέν επισημαίνει ότι το να συνεχίζεις σε έναν δρόμο όταν οι συνθήκες έχουν αλλάξει, το σχέδιο αποδεικνύεται άχρηστο ή αν το μόνο κίνητρο είναι να αποφύγεις να παραδεχτείς ένα λάθος, αποτελεί μάλλον μια άμυνα της υπερηφάνειας παρά μια γνήσια ένδειξη σθένος.

Έχουμε την τάση να ερμηνεύουμε την απόσυρση, την αλλαγή γνώμης ή την αναθεώρηση ενός σχεδίου από την αρχή ως σημάδι αδυναμίας. Ο φιλόσοφος, όμως, μας υπενθυμίζει ότι αυτές οι ενέργειες απαιτούν αξιοσημείωτη εσωτερική σταθερότητα, καθώς χρειάζονται τόσο θάρρος όσο και επιμονή.

Χρήση της φράσης στην καθημερινή ζωή

Λάβε υπόψη ότι η διάκριση μεταξύ θάρρους και πεισματάρας μπορεί να αντανακλάται σε διάφορες πτυχές της ζωής. Ένα από αυτά είναι τα επαγγελματικά σχέδια και οι επιχειρηματικές πρωτοβουλίες. Όταν επιμένουμε να ακολουθήσουμε το ίδιο σχέδιο παρά τις προφανείς αρνητικές ενδείξεις, το μόνο που κάνουμε είναι να σπαταλάμε ενέργεια και πόρους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το καλύτερο είναι να τροποποιήσουμε το σχέδιο ή να το αναστείλουμε, για να αποφύγουμε περαιτέρω απώλειες. Άλλα παραδείγματα αυτής της κατάστασης είναι τα εξής:

• Στις καθημερινές συζητήσεις. Σε μια συζήτηση στη δουλειά ή στην οικογένεια, είναι πιθανό να επιμένουμε να υποστηρίζουμε μια άποψη για να προστατεύσουμε τη ματαιοδοξία μας. Το να παραδεχτούμε το λάθος και να αποσύρουμε μια θέση που δεν μπορεί να υπερασπιστεί κανείς βοηθά στη μείωση αυτών των εντάσεων.
• Κατά τον καθορισμό στόχων και προσωπικών αποφάσεων. Αν εμμένουμε στο παρελθόν ενώ οι προσωπικές συνθήκες έχουν αλλάξει, το μόνο που θα καταφέρουμε είναι να δημιουργήσουμε απογοήτευση. Γι’ αυτό, το να σταματήσουμε για μια στιγμή, να επανασχεδιάσουμε τους στόχους και να τους ευθυγραμμίσουμε με το τρέχον πλαίσιο, αποδεικνύει θάρρος, αποφασιστικότητα και ρεαλισμό.

Πώς διακρίνουμε την απερισκεψία από την επιμονή;

Για να διαπιστώσεις αν η στάση σου απέναντι σε μια κατάσταση ή ένα ζήτημα οφείλεται στην επιμονή ή στην απλή πεισματάρα, χρειάζεται μια μικρή άσκηση αυτογνωσίας. Για τον σκοπό αυτό, θα μπορούσες να θέσεις στον εαυτό σου τις ακόλουθες ερωτήσεις.

1. Τι προσπαθείς να προστατεύσεις συνεχίζοντας να διατηρείς αυτή τη στάση; Με αυτό θα καταλάβεις αν υπερασπίζεσαι την πραγματική βιωσιμότητα του σχεδίου ή την εικόνα σου και τον φόβο για την κρίση των άλλων.
2. Ποια στοιχεία θα σε έκαναν να αλλάξεις γνώμη; Αν δεν υπάρχει κανένα στοιχείο ή αποτέλεσμα ικανό να σε κάνει να αλλάξεις γνώμη, αυτό σημαίνει ότι ενδέχεται να ενεργείς από πείσμα και όχι με αναλυτικό τρόπο.
3. Τι θα επέλεγες αν μπορούσες να ξεκινήσεις σήμερα από το μηδέν; Αυτή η ερώτηση παραμερίζει το βάρος της συσσωρευμένης προσπάθειας και αποκαλύπτει ποια είναι η πιο κατάλληλη επιλογή για το μέλλον.

Πολλοί θεωρούν ότι η αξία συνίσταται στο να προχωράμε ατέρμονα. Η αλήθεια όμως είναι ότι έχει να κάνει με το να ξέρουμε πότε να αντισταθούμε και πότε να αναγνωρίσουμε ένα όριο. Αυτή είναι η ιδέα που μας αφήνει αυτή η σκέψη του Μοντέν.